Η αύξηση είναι το βασικό χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει τις ορθοπαιδικές παθήσεις της παιδικής ηλικίας από τα ορθοπαιδικά προβλήματα των ενηλίκων.

Η αύξηση και η ανάπτυξη είναι δύο κοντινές, αλλά ωστόσο διαφορετικές έννοιες.

Η αύξηση αφορά στις σωματικές διαστάσεις, ενώ η ανάπτυξη είναι μια άλλη διαδικασία που περιλαμβάνει και την νευρολογική ωρίμανση. 

Υπάρχουν παιδιά που αυξάνονται φυσιολογικά, αλλά υστερούν από πλευράς ανάπτυξης λόγω παθήσεων που προκαλούν νευρολογική ανωριμότητα.

Από την άλλη, υπάρχουν παιδιά με φυσιολογική νοημοσύνη που όμως υστερούν σε θέματα σωματικής αύξησης:

• ύψος
• βάρος
• συμμετρία άνω και κάτω άκρων
• ανισοσκελία
• ραιβότητα ή
• βλαισότητα σκελών

Στην βρεφική και νηπιακή ηλικία έχει σημασία η ηλικία που το βρέφος κάθεται ή μπουσουλάει ή στέκεται ή αρχίζει να βαδίζει χωρίς υποστήριξη. Ο τρόπος βάδισης (πρότυπο βάδισης) σχετίζεται τόσο με ανατομικά προβλήματα σχετικά με την σπονδυλική στήλη, τα ισχία κλπ. όσο και με προβλήματα νευρολογικής ανωριμότητας.

Οι πληροφορίες από τους γονείς, το άμεσο συγγενικό περιβάλλον ή τους ανθρώπους που φροντίζουν το παιδί σχετικά με την συνηθισμένη του δραστηριότητα έχουν μεγάλη σπουδαιότητα.

Μήπως το παιδί «υστερεί» κινητικά σε σχέση με τα αδέρφια του σε παρόμοια ηλικία ή με τα άλλα συνομήλικα παιδιά που η οικογένεια συναναστρέφεται;

Ποτέ να μην υποτιμάται η αδυναμία του παιδιού να ανταποκριθεί ικανοποιητικά στις αθλητικές ή πιο απαιτητικές δραστηριότητες.

Τι συμβαίνει με το ύψος του παιδιού; Είναι το αναμενόμενο για την ηλικία του;

Σε ποια ηλικία θα πρέπει να ανησυχούμε για την επιδείνωση της σκολίωσης ή της ανισοσκελίας;

Τα παιδιά αυξάνονται φυσιολογικά συνεχώς μέχρι την εφηβεία, αλλά υπάρχουν κάποιες περίοδοι που ο ρυθμός αύξησης είναι ταχύτερος. Τέτοια είναι για τα κορίτσια η περίοδος λίγο πριν και 2 χρόνια μετά την έναρξη της εμμήνου ρύσεως. Το ισοδύναμο για τα αγόρια είναι η αλλαγή της χροιάς της φωνής και η τριχοφυΐα στο πρόσωπο.

Είναι πολύ σημαντικό να τονίσουμε, ότι η προσέγγιση κάθε ασθενούς με ορθοπαιδικές παθήσεις και ιδιαίτερα των παιδιών θα πρέπει να γίνεται με πνεύμα υπευθυνότητας και ομαδικότητας, έτσι ώστε να παρέχονται οι καλύτερες δυνατές υπηρεσίες.

Αναφέρεται σε μια διαταραχή της φυσιολογικής ανάπτυξης του ισχίου.

Παλαιότερα περιγράφονταν ως συγγενές εξάρθρημα του ισχίου, αλλά αυτός ο όρος έχει εγκαταλειφθεί, καθώς η πάθηση παρουσιάζεται με εύρος εκδηλώσεων από δυσπλασία (ήπια παραμόρφωση) ως υπεξάρθρημα ή και εξάρθρημα του ισχίου.

Αιτιολογία

Η αναπτυξιακή δυσπλασία του ισχίου είναι η πιο συχνή ορθοπαιδική πάθηση στα νεογέννητα και παρατηρείται με συχνότητα 1 στα 100.

Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης είναι:

1. πρωτότοκα
2. θήλεα
3. ισχιακή προβολή κατά την κύηση
4. θετικό οικογενειακό ιστορικό
5. ολιγοϋδράμνιο

Διάγνωση

Η λεπτομερής λήψη ιστορικού και η κλινική εξέταση βοηθούν σημαντικά στη διάγνωση. Ο κλινικός έλεγχος περιλαμβάνει διάφορα σημεία που δύνανται να υποδηλώνουν την πάθηση, όπως είναι τα Barlow sign, Ortolani sign, Galeazzi sign, η ασυμμετρία των δερματικών πτυχών του μηρού και ο περιορισμός στην απαγωγή.

Ο υπερηχογραφικός έλεγχος είναι η πλέον αξιόπιστη εξέταση για τη διάγνωση της αναπτυξιακής δυσπλασίας του ισχίου και ειδικά η μέθοδος Graf. Πρόκειται για μια εξέταση που γίνεται ανώδυνα, μέχρι τον 6ο περίπου μήνα ζωής του βρέφους. Καλύτερος χρόνος εξέτασης είναι η 3η με 4η εβδομάδα.

Θεραπεία

Η θεραπεία εξαρτάται από την έγκαιρη διάγνωση, ενώ καθορίζεται από τον τύπο της δυσπλασίας.

Πριν από τη συμπλήρωση των 6 μηνών η θεραπεία περιλαμβάνει  ειδικούς κηδεμόνες απαγωγής και κάμψης των ισχίων οι οποίοι εφαρμόζονται για μερικές εβδομάδες. 

Μετά τους 6 μήνες απαιτείται συνήθως η τοποθέτηση ειδικού γύψου, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες (άνω των 18 μηνών) ή επί αποτυχίας της συντηρητικής αγωγής απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση με διάφορα είδη οστεοτομίας.

Σκολίωση αποκαλείται η πλάγια κύρτωση της σπονδυλικής στήλης στο μετωπιαίο επίπεδο με ταυτόχρονη στροφή των σπονδύλων.

Συνήθως εμφανίζεται στη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης ή στην θωρακοοσφυική (στο όριο μεταξύ της θωρακικής και οσφυϊκής μοίρας) ή ακόμα σπανιότερα αμιγώς στην οσφυϊκή.

Αίτια – Τύποι

Μπορεί να οφείλεται σε συγγενή, αναπτυξιακά ή εκφυλιστικά αίτια, να σχετίζεται με κληρονομικούς-ορμονικούς παράγοντες, αλλά οι περισσότερες περιπτώσεις της σκολίωσης είναι άγνωστης αιτιολογίας και περιγράφονται ως ιδιοπαθής σκολίωση.

Δείχνει μεγαλύτερη προτίμηση στα κορίτσια με αναλογία για τις μεγάλες σκολιώσεις 9 προς 1 σε σχέση με τα αγόρια.

Με βάση την ηλικία εμφάνισης η ιδιοπαθής σκολίωση χωρίζεται σε τρεις τύπους:

• Έως 3 ετών: νηπιακή σκολίωση
• από 3 έως 9 ετών: παιδική
• από 9 έως και 18: εφηβική. Η τελευταία αποτελεί και το 80% όλων των περιπτώσεων της ιδιοπαθούς σκολιώσεως.

Κίνδυνος προόδου

Ο κίνδυνος της προόδου της ιδιοπαθούς σκολίωσης είναι αυξημένος κατά την εφηβεία, κυρίως κατά τη φάση της μέγιστης ανάπτυξης , που στα κορίτσια αρχίζει στην ηλικία των 11 και στα αγόρια στην ηλικία των 13 και διαρκεί και στα δύο φύλα μέχρι την σκελετική ωρίμανση, χωρίς να αποκλείεται η επιδείνωση και κατά την ενήλικο ζωή. Σε μεγάλες σκολιώσεις η παραμόρφωση επιδεινώνεται κατά την ενήλικο ζωή 1 μοίρα/έτος.

Διάγνωση και συμπτώματα της ιδιοπαθούς σκολιώσεως (Ι.Σ.)

Η ΙΣ προκαλεί παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, αλλά όχι πόνο. Οι ασθενείς με ΙΣ μπορεί να εμφανίζουν πόνο στη ΣΣ (πχ οσφυαλγία), όπως και οι συνομήλικοί τους, χωρίς να εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία και συχνότητα οσφυαλγίας.

Δεδομένου ότι η σκολίωση προκαλεί παραμόρφωση του κορμού, στοιχεία που μπορεί να οδηγήσουν στη διάγνωση της είναι:

• ένας ώμος ψηλότερα από τον άλλο
• προπέτεια μίας ωμοπλάτης
• προπέτεια ή υψηλότερη θέση των πλευρών από τη μία πλευρά (ύβος)
• κυρτότητα λεκάνης
• ασυμμετρία μέσης

Συνήθως οι γονείς και όσοι εμπλέκονται στη σωματική διάπλαση του παιδιού (γυμναστές, παιδίατροι) πρέπει να παρατηρούν το κορμί του παιδιού σε όρθια στάση από πίσω και από μπροστά.

Το πιο συνηθισμένο τεστ για τη διάγνωση μικρών και χωρίς εμφανή παραμόρφωση σκολιώσεων είναι το τεστ της επίκυψης (Adam’s test).

Το επόμενο βήμα για τη διάγνωση είναι η ακτινογραφία της ΣΣ. Τυπικά αν και στις περισσότερες περιπτώσεις η σκολίωση είναι ιδιοπαθής και δεν υπάρχει υπόστρωμα νευρομυϊκό, η κλινική εξέταση και κυρίως το νευρολογικό σκέλος αυτής είναι απαραίτητο να γίνεται για αποκλεισμό άλλων παθολογικών καταστάσεων που προκαλούν σκολίωση (σύνδρομα, συγγενείς ανωμαλίες, νευρομυϊκές παθήσεις κ.λπ.).

Αντιμετώπιση ιδιοπαθούς σκολίωσης

Με βάση τα ευρήματα, η αντιμετώπιση χωρίζεται σε συντηρητική – χειρουργική ανάλογα με το βαθμό παραμόρφωσης, την ηλικία και τη δυναμική επιδείνωσης.

• Για σκολίωσεις σχετικά μικρές με γωνία Cobb <25 μοίρες δεν χρειάζεται καμιά θεραπεία. Απλά ενθαρρύνεται η άσκηση προκειμένου να διατηρείται μια καλή λειτουργικότητα της Σ.Σ. και το παιδί πρέπει να παρακολουθείται από ορθοπαιδικό ειδικευμένο στις παθήσεις της Σ.Σ.

• Για σκολιώσεις με γωνία Cobb>25 μοίρες συστήνεται η χρήση ειδικού κηδεμόνα μέχρι το τέλος της εφηβείας (κορίτσια 16 – 17, αγόρια 17 – 18 ετών). Προϋπόθεση για επιτυχημένη έκβαση στη συντηρητική αγωγή είναι η συνεργασία του ασθενούς στην εφαρμογή του ορθοπαιδικού κηδεμόνα.

Πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα, πως ο κηδεμόνας δε θεραπεύει τη σκολίωση, αλλά προλαμβάνει την εξέλιξη της παραμόρφωσης.

• Για σκολιώσεις με γωνία Cobb >35μοιρών με δυναμική επιδείνωσης συστήνεται η χειρουργική θεραπεία. Αυτή σήμερα γίνεται με εξειδικευμένες τεχνικές (σπονδυλοδεσία) και χρήση ειδικών ορθοπαιδικών υλικών με πολύ καλό λειτουργικό και αισθητικό αποτέλεσμα.

Η συχνότητα των επιπλοκών διατηρείται σήμερα σε χαμηλά επίπεδα λόγω των εξελιγμένων χειρουργικών τεχνικών και τη χρήση νευροφυσιολογικής παρακολούθησης κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.

Η παροδική υμενίτιδα του ισχίου αποτελεί την συχνότερη αιτία του επώδυνου ισχίου στην παιδική ηλικία. Αφορά παιδιά ηλικίας 1 μέχρι 12 ετών με τη συχνότερη εμφάνιση στην ηλικία μεταξύ των 2-5 ετών.

Αιτιολογία

Η υμενίτιδα του ισχίου αναφέρεται σε μια αντίδραση του αρθρικού υμένα. Στις περισσότερες περιπτώσεις η αιτιολογία της παραμένει άγνωστη.

Στο 40-80 % των ασθενών από το ιστορικό διαπιστώνεται ότι πριν της υμενίτιδας του ισχίου έχουν προηγηθεί ιογενείς λοιμώξεις της περιοχής του ρινοφάρυγγα, των ανώτερων αναπνευστικών οδών ή του γαστρεντερικού συστήματος.

Όλα τα παραπάνω μπορούν να οδηγήσουν σε επώδυνη άσηπτη φλεγμονή της άρθρωσης του ισχίου με συλλογή υγρού και περιορισμό της κινητικότητας αυτής.

Συμπτωματολογία

Η πάθηση αρχίζει με οξύ ή προοδευτικά αυξανόμενο πόνο στη μηροβουβωνική χώρα, που περίπου στο 50% των περιπτώσεων αντανακλά στην πρόσθια εσωτερική επιφάνεια του μηρού και στο γόνατο, χωλότητα και σε ορισμένες περιπτώσεις με χαμηλή πυρετική κίνηση.

Τα συμπτώματα στο 80% περίπου των περιπτώσεων το αργότερο μετά την 5η ημέρα αρχίζουν, με ή χωρίς θεραπεία, βαθμιαία να υποχωρούν.

Διάγνωση

Η διάγνωση στηρίζεται στον κλινικό έλεγχο, τον ακτινολογικό (χωρίς παθολογικά ευρήματα) και τον υπερηχογραφικό με τον οποίο διαπιστώνεται η ύπαρξη συλλογής υγρού στην άρθρωση.

Απαραίτητος είναι δε και ο αιματολογικός έλεγχος (θα πρέπει το λιγότερο να περιλαμβάνει τη γενική αίματος, την ΤΚΕ και τη CRP), ώστε να αποκλειστεί η σηπτική αρθρίτιδα του ισχίου, η οποία είναι μια επικίνδυνη πάθηση που μοιάζει με την παροδική υμενίτιδα, έχει όμως βαρύτερη κλινική εικόνα με αυξημένους αιματολογικούς δείκτες και αποτελεί συνήθως χειρουργικό επείγον.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που ένα παιδί με άλγος στο ισχίο πρέπει να εξετάζεται άμεσα από ειδικό ιατρό.

Θεραπεία

Η θεραπεία περιορίζεται συνήθως σε περιορισμό της δραστηριότητας και παρακολούθηση με ή χωρίς αντιφλεγμονώδη φάρμακα.

Σπανιότερα σε έντονη συμπτωματολογία χρειάζεται η εφαρμογή δερματικής έλξης του κάτω άκρου.
Η πρόγνωση της πάθησης είναι καλή και τα συμπτώματα υποχωρούν πλήρως.